Cornelis Lely studeerde in 1875 in Delft af als civiel ingenieur. In 1886 werd hij lid van de Zuiderzeevereniging, een groep mensen die zich sterk maakte voor afsluiting van de Zuiderzee. Verschillende ingenieurs maakten plannen voor die afsluiting en voor inpolderingen. Het plan van Lely zelf, dat later grotendeels is uitgevoerd, stamt uit 1891. Er was veel weerstand tegen de plannen. De vissers waren bezorgd om hun broodwinning, politici hadden bezwaren tegen de kosten en deskundigen vonden elkaars ideeën onhaalbaar.
Maar ingenieur Lely was zeer vasthoudend. In 1891 werd hij Minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid. De tijd was toen nog niet rijp om het plan door te zetten. In 1913 werd hij voor de derde keer minister. Toen lukte het hem eindelijk het plan op de beleidsagenda van de regering te plaatsen. Lely speelde in op een breed maatschappelijk gevoel dat er behoefte was aan een nationaal project dat tot de verbeelding zou spreken. Toch was de tijd nog niet meteen rijp voor zo’n groot en kostbaar project. Pas na de stormvloed van 1916, die zorgde voor veel wateroverlast rond de Zuiderzee en de honger van 1918, die de behoefte aan meer landbouwgrond duidelijk maakte, kwam er echt wat van. In 1927 werd echt met de bouw van de Afsluitdijk begonnen. Ook ging toen het droogmaken van de Wieringermeer van start, die in 1930 droogviel.
Toen de afsluiting van de Zuiderzee een feit was, kon ook ander land worden drooggelegd. Eerst de Noordoostpolder, daarna Oostelijk Flevoland en Zuidelijk Flevoland. Deze drie zouden later samen de provincie Flevoland gaan vormen. De landaanwinningen hebben ruimte gecreëerd voor nieuwe landbouwbedrijven, voor steden en dorpen, voor recreatie en voor nieuwe natuur.
De Afsluitdijk is inmiddels wel aan een grondige opknapbeurt toe. De capaciteit van de spuisluizen, die bedoeld zijn om overtollig water naar buiten te brengen, is niet langer toereikend. Het dijkmateriaal is aan het slijten en de dijk zal versterkt moeten worden. Op den duur moet de dijk ook worden verhoogd in verband met het stijgen van de zeespiegel. Verschillende projecten hiertoe zijn momenteel in studie. Het IJsselmeer dat dankzij de aanleg van de Afsluitdijk een enorm zoetwaterreservoir is geworden, speelt ook een belangrijke rol in de huidige visies op een klimaatbestendig Nederland. Zo heeft de Commissie Veerman in 2008 gepleit voor een verhoging van het waterpeil in het IJsselmeer, om te zorgen voor een voldoende buffervoorraad van zoetwater voor het noorden en het westen van het land.
Op 15 augustus 2006 ging nog een droom in vervulling. Formule 1-coureur Robert Doornbos kreeg van Rijkswaterstaat de kans iets te doen wat hij altijd al gewild had. Op een speciaal voor die gelegenheid afgezet deel van de Afsluitdijk haalde hij in zijn Formule 1-auto een snelheid van 326 kilometer per uur.
Afbeelding:
Dijkwerker op afsluitdijk, 1997
Foto: Siebe Swart
W. Reh en C. Steenbergen: Zee van land/ landschap. De droogmakerij als atlas van de Hollandse landschapsarchitectuur. Architectura & Natura Press, 2005.
Martin Bril: De Afsluitdijk en verder. Prometheus, 2004.
S. Abramsz: Veertien dagen op een ijsschots. Den Hertog B.V., 2000. (vanaf 10 jaar)
