Tradities in zulke beeldvorming stammen al uit de Middeleeuwen. Ze komen niet uit de lucht vallen, want water speelde telkens een beslissende rol. De droogleggingen leidden tot allerlei regionale bestuursvormen, waarbij zoveel mogelijk direct betrokkenen ingeschakeld werden. Ze hielden de situatie in de eigen omgeving nauwlettend in het oog en waren uitermate praktisch bezig. Mede daardoor is het de provinciale en landelijke overheid nooit gelukt zulke instellingen definitief te centraliseren.
Ook door de lokale handelsactiviteiten heeft het Nederlandse bestuur een sterk decentraal karakter gekregen: veel betrokkenen, veel variërende belangen, veel verschillende meningen en veel politieke partijen. Een centraal gezag en sterke leiders belemmeren de noodzakelijke bewegingsvrijheid. Liever kiezen we voor samen overleggen, geven en nemen, leven en laten leven en proberen het met elkaar eens te worden.
Tot de ontwikkeling van zulke opvattingen hebben grote historici als Johan Huizinga sterk bijgedragen. Hij verklaarde de Nederlandse ‘volksaard’ uit het waterige karakter van het land. Hoge adel en geestelijkheid konden hier niet gedijen, want er was te weinig aaneengesloten land. Na een paar kilometer doemde er steeds weer een sloot, vaart of rivier op die niet zomaar te nemen viel. De paarden bleven herhaaldelijk steken in zompige weilanden en uitgestrekte jachtgebieden waren er nauwelijks. Zo’n gebied was ongeschikt voor koningen, keizers en kardinalen.
Zulke krachtige overtuigingen, door Huizinga persoonlijk in lezingen over de hele wereld verspreid, bewijzen zichzelf. Maar ze hebben wel een zekere grond. Vanaf de vijftiende eeuw was zeker drie eeuwen lang 10 à 20% van de mannelijke bevolking direct bij de scheepvaart betrokken, zowel ter zee als op de rivieren. Ze verbleven weken-, soms maandenlang met elkaar op een schip, en dat bevorderde aan boord het wegvallen van de grenzen tussen rangen en standen. De vrouwen bleven thuis, om zelfstandig het huishouden te regelen. Daardoor werd het democratische en huiselijke karakter van de Nederlandse samenleving nog meer gestimuleerd. Met als motto: doe maar gewoon. Net als Hans Brinker.
Afbeelding:
Beeld van Hans Brinker in Madurodam, 2007
Foto Bert Verhoeff/HH
Bezoek de tentoonstelling Holland Mania: Amerikaanse en Japanse beeldvorming over Nederland. In de Lakenhal te Leiden.
Stereotype Beelden van Nederland vind je in Madurodam in Den Haag en in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem.
De Zaanse Schans en de Kinderdijk zijn ook de moeite van een bezoek waard.
