Bijna drie eeuwen lang is de Schermer drooggemalen door molens. In 1633 werd een begin gemaakt met de ringdijk om het toenmalige Schermeer. Er werden 36 molens gebouwd. Vanwege de diepte van het Schermeer dacht men drie molens nodig te hebben om het water van de bodem van het meer naar de Schermerboezem omhoog te brengen. Die molens werden in groepen van twaalf aan het werk gezet. Zo konden ze gezamenlijk het water drie tot vier meter omhoog slingeren met hun schepraderen.
Al snel bleek dat drie molens het werk niet overal aan konden en dat er op sommige plaatsen een vierde molen nodig was om de grond droog te krijgen. Ook stonden de molens niet meteen overal op de goede plek. In de eerste vijftig jaar van het bestaan van de Schermerpolder is het aantal molens dan ook uitgebreid tot 52 en zijn er veel molens verplaatst. Ook zijn er nogal wat nieuwe materialen en uitvindingen in de molens verwerkt. In de negentiende eeuw vervingen vijzels de schepraderen. Vijzels draaien het water omhoog als in een omgekeerde vleesmolen en konden het water veel hoger opvoeren. Door de vernieuwingen konden de windwatermolens de concurrentie met de stoomgemalen aan en werden ze pas verdrongen toen elektrische gemalen hun intrede deden.
Het Schermeer was tamelijk diep, ruim drie meter. Het is zonder twijfel om die reden dat het een van de laatste droogleggingen uit de zeventiende eeuw was. De eerdere droogleggingen in de Gouden Eeuw hadden laten zien dat er veel mis kon gaan en dat het duur was. Maar toen de landhonger en de vraag naar landbouwgrond voortduurden en de gelden, die te beleggen waren, nog rijkelijk voorhanden bleven, durfde een groepje kapitaalkrachtige beleggers uit Alkmaar de drooglegging van het Schermeer uiteindelijk aan. Ze moesten wel de steden Alkmaar en Hoorn te vriend houden door hen een deel van het land te beloven.
Opvallend aan de Schermer is, hoe er op bijna industriële manier met de bouw en het onderhoud van de molens werd omgesprongen. De molens waren allemaal van hetzelfde type, namelijk achtkante binnen-bovenkruiers. Er was precies afgesproken welke houtsoorten er voor de verschillende onderdelen van de molens gebruikt moest worden, en alle molens stonden op een stenen fundering. Het risico van verbranden van een van de molens werd vanaf de negentiende eeuw te lijf gegaan met een onderlinge verzekering en door alle onderdelen van een complete molen op voorraad te houden.
We zien windwatermolens nu als een belangrijk historisch erfgoed. Maar dat was niet altijd zo. In de Gouden Eeuw vond men een poldermolen een lelijk functioneel gebouw dat veel kosten met zich meebracht. Of molens als horizonvervuiling werden gezien, zullen we nooit weten, maar in het begin van hun bestaan waren ze niet vaak te zien op landschapstekeningen. Het had niet veel gescheeld, of er was iedere tweede zaterdag van mei geen Nationale Molendag geweest.
Afbeelding:
Doorsnede windwatermolen, uit: J.J. Schilstra, Schermerland: Mensen en molens, Wormerveer (Meyer) 1971
collectie Universiteitsbibliotheek Leiden
