De dijk is het vroegste voorbeeld van landwinning en dijkbouw op grote schaal, in de strijd tegen de zee. Het werk is begonnen door plaatselijke boeren, die nog niet onder het gezag van de Hollandse graven vielen. Steeds waren er grote stormvloeden, die de grond onder hun voeten wegsloegen. Dat werden de boeren zat en ze besloten er rond 1250 samen iets tegen te doen. Dat was nieuw, want tot dan toe lieten ze het water op zijn beloop, ook omdat God het kennelijk zo wilde. Maar waarom zou je je niet zo goed mogelijk tegen Gods wraak mogen beschermen?
Door terpen, kunstmatige verhogingen in het land, met elkaar te verbinden ontstonden aaneengesloten dijken. Daarna groeven de boeren sloten in het droogvallende land, en haaks daarop bredere afwateringskanalen. Daardoor werd het nieuwe land geschikt voor landbouw en veeteelt. Langs de dijk werden huisjes gebouwd. Het werk verliep nog voortvarender toen graaf Floris V in 1289 erin slaagde de West-Friezen te onderwerpen. Hij zag in dat de verhoogde ringdijk een goed verdedigingsmiddel was. En tegelijkertijd had hij oog voor de economische voordelen.
De West-Friese boeren waren blij met de hulp van Floris en zijn opvolgers. Maar ze toonden zich minder tevreden over de controle die de graven uitoefenden. Floris hield strikt toezicht op het onderhoud aan de ringdijk en bemoeide zich met de rechtspraak als er conflicten waren. Ook trad hij op als het onderhoud niet goed gebeurde. Dat was trouwens wel nodig ook, want de Westfriese Omringdijk is het verhaal van eeuwenlang ruziemaken over rechten, plichten, bevoegdheden, dragen van lasten en verdelen van winst. Ook daarom mag de eerste voltooiing van het geheel in 1335 een wonder heten, zeker omdat de ruzies over onderhoud en nieuwe aanpassingen gewoon doorgingen.
De West-Friezen bleven verder bouwen aan de dijk. De oudste dijkstukken bestonden uit een mengsel van klei en veen. Het dijklichaam, de massa waaruit de dijk was opgeworpen, werd bedekt met zoden, die met kruiwagens waren aangevoerd en door spaden in stukken waren gehakt. Zo zette men letterlijk zoden aan de dijk. In de zestiende eeuw werd de dijk verhoogd en verstevigd. Men gebruikte daarvoor een zwaar en vast pakket wier of zeegras. Dit geheel werd weer bijeengehouden door balken en stammen.
Inmiddels is de zee ver weg en fiets je over de dijk tussen de weilanden door. Maar het blijft zichtbaar werk van mensenhanden, die de strijd met het water aangingen. Bovendien ontdekten de koppige West-Friezen hoe je met ruzies en conflicten om moet gaan, als je samen iets wilt bereiken. Zo heeft ook de rest van Nederland volop kunnen profiteren van het geworstel bij de totstandkoming van die rondslingerende dijk in Noord-Holland.
Afbeelding:
Westfriese Omringdijk, 2008
Foto: Wout Berger
Kijk op de OmringdaikSait. Daar vind je ook de canon van de Westfriese Omringdijk. Over dijkbouw en overstroming, kun je de volgende clips bekijken:
