In het Woudagemaal werd de stoom opgewekt door zes kolengestookte ketels. Deze stonden in een apart gebouw, het ketelhuis, omdat het stoken van de ketels erg veel vuil opleverde. Het kolengruis en de sintels zouden de stoommachines en de pompen kunnen vervuilen. De kolenketels zijn inmiddels vervangen door oliegestookte ketels.
Wie het gebouw binnengaat, zal de enorme machinehal niet snel vergeten. Daar staan de stoommachines en de pompen opgesteld. Deze pompen kunnen per dag ongeveer zes miljoen kubieke water verplaatsen. Daarmee kan het hele Sneekermeer in twee dagen worden leeggepompt. Ook de architectuur van het gebouw is indrukwekkend. Het strakke en stoere gebouw is gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School. Het interieur valt op door stalen spanten en uitgekiend kleurgebruik.
Dit gemaal helpt bij beheersing van de Friese boezem. Een boezem is een water of een geheel van wateren om het polderwater op te vangen en af te voeren. De Friese boezem omvat alle grote wateren in de provincie Friesland, waaronder scheepvaartkanalen en grote meren. Behalve een aantal vaarten in het Zuidoosten staan al deze wateren met elkaar in open verbinding. Daarom kan er in Friesland een Elfstedentocht georganiseerd worden. Je kunt honderden kilometers schaatsen zonder een sluis tegen te komen.
De boezemwateren hebben tezamen een oppervlakte van 15.000 ha. Op deze boezem wateren bijna heel Friesland en enkele kleine gebieden in Groningen, Drenthe en Overijssel af. Grote gemalen, doorgaans door dieselmotoren of elektrische motoren aangedreven, dragen bij aan de beheersing van de waterstanden in ‘laag Nederland’ doordat ze in hoog tempo grote watermassa’s kunnen wegpompen. Toch kunnen deze gemalen of de grote sluizencomplexen wateroverlast niet altijd voorkomen.
Dit bleek bijvoorbeeld in het najaar van 1998, toen er een extreme hoeveelheid regen viel. Al dit regenwater bleek te veel voor een groot aantal gemalen en sluizen. Veel sloten en kanalen raakten overvol. Tuinderijen liepen onder water. Op een aantal plaatsen kon het rioleringsstelsel de hoeveelheid water niet aan. Ondergelopen straten en huizen waren het gevolg. In oktober 1998, 78 jaar nadat koningin Wilhelmina het officieel had geopend, werd het Woudagemaal, inmiddels al een aantal jaren met pensioen, weer aan het werk gezet. Soepel draaiend leverde het oude paradepaardje een topprestatie door dertien dagen onafgebroken te pompen en al het overtollige water af te voeren. Zo zorgde het ervoor dat Friesland droge voeten hield.
Afbeelding:
Woudagemaal, Lemmer, Friesland
Foto: Meindert van Dijk
Het Woudagemaal is het grootste stoomgemaal ter wereld dat nog in bedrijf is. Je kunt het gemaal bekijken tijdens een rondleiding. Kijk op www.woudagemaal.nl voor meer informatie en openingstijden.
In het zuiden van Nederland kunt u stoomgemaal De Tuut bezoeken te Appeltern. Kijk op www.de-tuut.nl voor meer informatie.
